[wpml_language_selector_widget]
Polish English French German Spanish Finnish Hebrew Swedish Norwegian Italian Czech Slovak Bulgarian Hungarian Portuguese Russian Chinese (Simplified) Japanese Hindi Arabic
[wpml_language_selector_widget]
Polish English French German Spanish Finnish Hebrew Swedish Norwegian Italian Czech Slovak Bulgarian Hungarian Portuguese Russian Chinese (Simplified) Japanese Hindi Arabic
Polish English French German Spanish Finnish Hebrew Swedish Norwegian Italian Czech Slovak Bulgarian Hungarian Portuguese Russian Chinese (Simplified) Japanese Hindi Arabic
[wpml_language_selector_widget]
Polish English French German Spanish Finnish Hebrew Swedish Norwegian Italian Czech Slovak Bulgarian Hungarian Portuguese Russian Chinese (Simplified) Japanese Hindi Arabic
Dział Portalu Section 15 -- -- EDUKACJA - Znaczenie i Pochodzenie Nazwisk - Kulturowa Wartość oraz Narodowe Dziedzictwo Każdego Rodzinnego Nazwiska

Pochodzenie i znaczenie nazwiska Hołownia, Hołowczyc, Głowacki – narodowe dziedzictwo kulturowe

Zgłaszający Eksponat:
Portal Narodowa GA.PA
podziel się z innymi:

W przededniu nadejścia Gwiazdora 2023 – o pięknej tradycji Gwiazdora wpis w portalu – https://narodowa.pl/exhibits/choinka-1936-roku-czyli-nareszcie-przyszla-gwiazdka-ze-wspomnien-mamy-marii/

Tytuł świątecznego prezentu od portalu Narodowa GA.PA:

“Nazwiska znanych postaci HOŁOWNIA, HOŁOWCZYC, GŁOWACKI – narodowe dziedzictwo kulturowe – co łączy te nazwiska?”

Według polskich prac etymologiczno-historycznych:

Nazwisko HOŁOWNIA – notowane w pracach polskiej etymologii (“Nazwiska Polaków Słownik historyczno-etymologiczny” K. Rymut, tom I, str. 242) – pochodzi od staropolskiego nazwiska/nazwania “Głowa” notowanego w polskich zapisach archiwalnych od 1382 roku, potwierdza to “Słownik Najstarszych Nazwisk Polskich Pochodzenie Językowe (XII – XV wiek)” Z. Kaleta, tom I str. 47 – gdzie daje odnośniki do swojej “Historii Nazwisk Polskich na Tle Społecznym i Obyczajowym (XII-XV wiek)” – str. 139, 163.

Nazwisko HOŁOWCZYC – notowane w pracach polskiej etymologii (“Nazwiska Polaków Słownik historyczno-etymologiczny” K. Rymut, tom I, str. 242) – pochodzi od staropolskiego nazwiska/nazwania “Głowa” notowanego w polskich zapisach archiwalnych od 1382 roku, potwierdza to “Słownik Najstarszych Nazwisk Polskich Pochodzenie Językowe (XII – XV wiek)” Z. Kaleta, tom I str. 47 – gdzie daje odnośniki do swojej “Historii Nazwisk Polskich na Tle Społecznym i Obyczajowym (XII-XV wiek)” – str. 139, 163.

Nazwisko GŁOWACKI alias GLOWACKI – notowane w pracach polskiej etymologii (“Nazwiska Polaków Słownik historyczno-etymologiczny” K. Rymut, tom I, str. 241) – pochodzi od staropolskiego nazwiska/nazwania “Głowa” notowanego w polskich zapisach archiwalnych od 1382 roku, potwierdza to “Słownik Najstarszych Nazwisk Polskich Pochodzenie Językowe (XII – XV wiek)” Z. Kaleta, tom I str. 47 – gdzie daje odnośniki do swojej “Historii Nazwisk Polskich na Tle Społecznym i Obyczajowym (XII-XV wiek)” – str. 139, 163.

Ciekawą informacją jest to, iż w głównym słowniku historyczno-etymologicznym nazwisko Głowacki w gałęzi kilkudziesięciu nazwisk nie występuje, jest za to Glowacki, czyżby część Głowackich to byli neofici? Rzecz w swojej historycznej cennej wartości do wyjaśnienia.

Równie ważne, w każdych badaniach pochodzenia nazwiska, jest wzięcie pod uwagę możliwych “oboczności” nazwiska, zmian w jego pisowni, w fonetyce, w metrykalnych zapisach, z bardzo wielu powodów (jest to już temat na inne opracowanie).

A więc wszystkie trzy nazwiska pochodzą od tego samego najcenniejszego “rdzenia nazwiska” – tu “GŁOWA” – co pozwala na sięgnięcie do podanych dalszych źródeł i podanych stron:

Str. 139 – archiwalny zapis w Polsce: “Nicolaus Glowa 1382” 1465 Krak – “Antiqussimi libri iudiciales terrae Cracoviensis” – Krak – “Najdawniejsze księgi sadowe krakowskie”, I-II, Editionen Curavit B. Ulanowski 1465 – I. 1374-1390. StPP VIII/1. – “Starodawne Prawa Polskiego Pomniki . I-II. Wyd. A. Z. Hencel, Warszawa, 1856, III i nast. Komisja Historyczna Akademii Umiejętności, Kraków, 1870 i nast.

Str. 163 – archiwalny zapis w Polsce: “A. Stashek alias Głowa de Kurzathowo” 1435 Zakr II 1208 – Zakr – Księga ziemska zakroczymska. I-II. II – 1434-1437. Wydał i przypisami opatrzył K. Tymieniecki. Towarzystwo Naukowe Warszawskie. Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie II/I. Warszawa 1920… – przykład analizy zapisu drugiego:

  • “A. Stashek alias Głowa de Kurzathowo” – a więc Staszek Głowa z Kurzątkowa?  – portal GA.PA podaje możliwą lokalizację gniazda rodowego, po pierwszych analizach z pracami “Nazwy Miejscowe Polski Historia Pochodzenie Zmiany” zespół prof. K. Rymuta, tom V, PAN Instytut Języka Polskiego, Kraków, 2003 r., str. 498, prawdop. “Kurzątkowo – wieś zaginiona, leżała w dawnym powiecie przasnyskim, w parafii Janowo, “Kurzanthy (1421 r.) 1456 SHGMz(MK3,72); Kurzathowo 1448 Tym 320, przyp. 411. – Od n. os. Kurzątka, Kurzątka SSNO III 209, w. l. mnogiej także z suf, -owo. Wieś zaginęła już w XV wieku.
  • Wymienione źródła: SHGM – Słownik historyczno-geograficzny województwa mazowieckiego w średniowieczu (kartoteka). ; K.MK1 – J. Majchrowski. Nazwy Miejscowe dawnego województwa kaliskiego (maszynopis). ; MKM – Metryka księstwa mazowieckiego z XV-XVI wieku. Wyd. A. Włodarski. I-II.  Warszawa 1918-1930. ; Tym – K. Tymieniecki, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich. Warszawa 1921. ; SSNO – Słownik staropolskich nazw osobowych. Pod red. W. Taszyckiego. I-VI; VII (Suplement)  pod kierunkiem M. Malec. Wrocław 1965-1987., i inne opracowania np. Księgi sadowe wiejskie – StPP Starodawne Prawa Polskiego Pomniki… (wymienione wcześniej). A więc SGKP – Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich, oprac. Kraków, gł. r. 1880-1902 – tego miejsca nie obejmuje.

Wreszcie, można sięgnąć do podstawy znaczenia nazwiska, to w zapisach archiwalnych zgodnie ze staropolskim językiem: “<głowa ‘część ciała, to, co jest na pierwszym, najpoważniejszym miejscu’> Sstp – 1412, odap. (a więc Sstp – Słownik staropolski, red. S. Urbańczyk, t. I-XI, Wrocław 1953-2002.) oraz odap. – odaptacyjny.

Nazwiska, jak większość w Polsce, emigrowały na różne tereny Rzeczpospolitej – z zapisów tych opracowań widać, że np. już w 1. połowie XV wieku nazwisko to osiadło na terenach dawnych Kresach, obecnie Białorusi i Ukrainy, stąd wiele polskich nazwisk  przybierało inną formę fonetyczną i językową, tu przyjęło formę “Hoł…” – z “Hołowa” oznaczającego w lokalnym języku “głowę”.

Korzystając z treści cennego wyjaśniania pochodzenia i znaczenia nazwisk Katedry Języka Polskiego i Logopedii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olszynie z nazwiskiem Hołownia i innych, portal Narodowa GA.PA chciałby wszystkim przekazać wieść następującą wykorzystującą portalu wiedzę i wyobraźnię: w świetle przedstawionych informacji, dla rodzinnych nazwisk Hołownia, Hołowczyc i Głowacki, najbardziej możliwym jest stwierdzenie pochodzenia przodków, znaczenia nazwiska i ich cech osobowych, przeniesionych na współczesnych – z tego opracowania jako punkty 5, 6 i 7: 5. przenośnie siedlisko władz duchowych, rozum, umysł, 6. przenośnie życie, 7. przenośnie piecza, odpowiedzialność”.

Dla zbadania pochodzenia przodków każdego rodzinnego nazwiska wymagane jest wykonanie danego wywodu genealogicznego, co biorąc pod uwagę bazy współczesnej polskiej genealogii, nie jest niewykonalne.

Warto zanotować z takimi bazami najstarsze genealogiczne wpisy np. z Geneteką (U – Urodzenia, M – Małżeństwa, Z – Zgony) – stale uzupełniane (spisałem na szybko – tak dla przykładu):

Nazwisko Hołownia: (np. w U – 889 wpisów, różne parafie):

# Wojciech Hołownia, rok 1729, parafia Suwałki

# Józef Tadeusz Hołownia, rok 1733, parafia Czernawycze

# Szymon Hołownia, rok 1743, parafia Suwałki

Nazwisko Hołowczyc (np. w U – 50 wpisów, różne parafie):

# Karol Hołowczyc, rok 1784, parafia Worończa

# Wincenty Hołowczyc, rok 1785, parafia Worończa

# Maciej Hołowczyc, rok 1788, z danych M, parafia Ejszyszki

Nazwisko Głowacki (np. w U – 11.672 wpisów, różne parafie):

# Florian Głowacki, rok 1604, parafia Marzyn

# ……….. Głowacki syn Michała Głowackiego, rok 1635, parafia Długosiodło

# Jan Głowacki, rok 1663, parafia Stradów

Idea, którą cierpliwie propaguje Portal Narodowa GA.PA (choć jeszcze z miernym skutkiem):

WEDŁUG NAUKI I NAJWYBITNIEJSZYCH POLSKICH ETYMOLOGÓW KAŻDE NAZWISKO NIESIE ZE SOBĄ KULTUROWĄ WARTOŚĆ I DZIEDZICTWO ETNICZNE – każdy winien sięgać do opracowywanych od wieków etymologicznych źródeł i zebrać dla historii rodziny wartości pochodzenia oraz znaczenia swojego nazwiska, które przodkowie, z wielkim życiowym trudem przenosili z pokolenia na pokolenie (choć czasami zmieniane przez rozliczne przyczyny). To są wartości podstawowe w życiu każdej rodziny i każdego narodu.

Opracował: Portal Narodowa GA.PA Tadeusz Wysocki

Inspiracja wpisu: przyjaciel pisarz Adrian Markowski

Źródła wyjściowe z nauk:

Onomastyką (z greckiego onomastikós ‘związany z imieniem’, a właściwie z antroponimią (z greckiego ánthrōpos ‘człowiek’ + ónoma ‘imię’) – z wykorzystaniem rozwijającej się nauki polskiej etymologii:

“Nazwiska Polaków Słownik Historyczno-Etymologiczny”, zespół Prof. Kazimierza Rymuta, DWN Kraków 2001, tom I i II, “Słownik Najstarszych Nazwisk Polskich Pochodzenie Językowe (XII – XV wiek)”, Zofia Kowalik-Kaleta, Leonarda Dacewicz, Beata Raszewska-Żurek, Instytut Slawistyki PAN, Warszawa 2007, tom I , “Historia Nazwisk Polskich na Tle Społecznym i Obyczajowym (XII-XV wiek), Zofia Kowalik-Kaleta, Instytut Slawistyki PAN, Warszawa 2007, oraz inne prace.

Wpis o pochodzeniu nazwiska na www.genezanazwisk.pl

Źródło fotografii – Polska Wikipedia:

# Szymon Hołownia https://pl.wikipedia.org/wiki/Szymon_Ho%C5%82ownia

# Krzysztof Hołowczyc https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzysztof_Ho%C5%82owczyc

# Aleksander Głowacki ps. literacki Bolesław Prus https://pl.wikipedia.org/wiki/Boles%C5%82aw_Prus

0

Korespondencja

Website Project Created by RAW-CODE