,,Domy, które płaczą” – tragiczna historia rodzinnego domu Jerzego Szaniawskiego, wielkiego polskiego dramaturga, oraz genealogia rodziny Szaniawskich
Narodowa.pl – wpis z cyklu: Poczet Wybitnych Postaci Polskiej Kultury – poszukiwanie genealogicznych śladów
—
JERZY SZANIAWSKI, wielki polski dramaturg, pisarz, członek Polskiej Akademii Literatury
Urodzony 10 lutego 1886 roku w rodzinnym domu w Zegrzynku k/Warszawy
—
Wstęp
Jego powojenny dramat “Dwa teatry” to zderzenie dwóch koncepcji teatru – tego sprzed tragedii II wojny światowej, z tym z nowej rzeczywistości nie dawało żadnej odpowiedzi, żadnej wskazówki, że oto nastały lepsze, wspanialsze czasy. Szaniawski nigdy nie był dosłowny a nurt socrealizmu był mu zupełnie obcy.
Dramat wystawiony w Krakowie w oprawie scenicznej Tadeusza Kantora, ze wspaniałą muzyką i w równie doborowej obsadzie byłby wielkim sukcesem…. gdyby został zrozumiany, a został w zasadzie odrzucony.
Na zjeździe Związku Literatów Polskich w Szczecinie w 1949 roku Szaniawski był jednym z dwóch pisarzy, którzy nie poparli uchwały o jedynym, słusznym kierunku rozwoju literatury – realizmie socjalistycznym. Skończyło się zakazem wystawiania sztuk w teatrach i drukowania utworów.
Zezwolono jedynie na drukowaniu cyklu opowiastek pod tytułem “Profesor Tutka ….” w tygodniku Przekrój. Czytano bowiem te gawędy, facecje jako banalne historyjki bez specjalnego sensu i znaczenia. Są to zaś pełne niedopowiedzeń opowiastki filozoficzne, prowokujące do refleksji a czasem rewizji przyjętego punktu widzenia. Opowiastki są dostępne w internecie i aż szkoda, że nie są popularniejsze. Ot choćby taka – “Profesor Tutka z wizytą u wiedźmy… czyli dlaczego do kawy zawsze przyda się szklaneczka zimnej wody”. Może mniej byłoby w socjalmediach ognistych wpisów, gdyby ich autorzy znali tę przypowiastkę. Ja w każdym razie polecam jej lekturę.
(oprac. Grażyna Rebell-Cieniewska)
—
,,DOMY, KTÓRE PŁACZĄ”
Historia rodzinnego domu Jerzego Szaniawskiego, przyczynek do genealogii rodziny, ku pamięci wszystkich rodzinnych domów zabranych przez Czas i Historię.
W roku 1950 Szaniawski ponownie zamieszkał w Zegrzynku, starając się zadbać o opuszczony dotąd dworek rodzinny. Duży majątek ziemski został w czasie reformy rolnej przekazany utworzonemu w Jadwisinie Zakładowi Doświadczalnemu Instytutu Ziemniaka, pozostawiając Szaniawskiemu modrzewiowy dworek, 15 ha ziemi ornej, 10 ha lasu i 5 ha sadu. Resztówka ta została obłożona gigantycznymi podatkami, tak, że pisarz wegetował w skrajnej nędzy, przeznaczając wszystkie dochody ze sprzedaży płodów rolnych na targu w Serocku na spłatę zadłużenia.
Na początku lat sześćdziesiątych śmierć Wandy Natolskiej – oddanej mu gospodyni i lokatorki w dworku, bez której nie daje sobie rady z niechętnym mu otoczeniem – w tym sąsiadów, lokalnych władz i Instytutu Ziemniaka oraz z coraz większym naporem cywilizacyjnym na spokojne i dzikie dotąd tereny.
Jerzy Szaniawski zmarł w 1970 roku w Warszawie.
We wrześniu 1977 spłonął doszczętnie dworek w Zegrzynku, zamieszkiwany przez wdowę. Okoliczności do dziś nie są wyjaśnione. Wraz z rodzinnym dworkiem spłonęła znaczna część spuścizny po Jerzym Szaniawskim, w tym wiele prac niepublikowanych.
Na jednej z fotografii albumu tego wpisu – na miejscu rodzinnego dworku umieszczono pamiątkowy kamień z napisem:
RUINY DWORKU SZANIAWSKICH, W KTÓRYM URODZIŁ SIĘ, ŻYŁ I PISAŁ JERZY SZANIAWSKI
,,WARTO ZADUMAĆ SIĘ NA MIEJSCU, GDZIE POWSTAŁO TYLE DOBRZE ZNANYCH NAM SCEN – MOŻE USŁYSZYMY SZUM FAL POWODZI I TRZASK PĘKAJĄCEGO MOSTU, MOŻE PRZESUNIE SIĘ OBOK NAS DUCH DWÓCH TEATRÓW I ZAŁOPOCZĄ SKRZYDŁA LATAJĄCEGO CHŁOPCA”
(oprac. Tadeusz Wysocki)
…
Genealogia rodziny Szaniawskich
1. Część główna genealogii Jerzego Szaniawskiego – link:
Wielki Polski Dramaturg JERZY SZANIAWSKI Genealogia – Szaniawscy herbu Junosza
2. Część genealogii rodziny Szaniawskich – Szaniawscy herbu Junosza – Ziemia Łukowska- link:
3. Część genealogii rodziny Szaniawskich – Szaniawscy herbu Junosza – Ziemia Łukowska- uzupełnienie – link:
Genealogia Rodzin Szaniawskich – Ziemia Łukowska – Uzupełnienie – Drzewica
4. Część genealogii rodziny Szaniawskich – Szaniawscy Ziemia Sieradzka – link:
—
Powiązania rodziny autora genealogii Roberta Kosteckiego z genealogią rodziną Jerzego Szaniawskiego:
Małżonkowie Szaniawscy, właściciele dóbr Ochle, byli rodzicami chrzestnymi córki mojego 3xpradziada Antoniego Napoleona Kosteckiego, posesora wsi Grabowie – oto odnaleziona metryka chrztu córki z 1830 roku:
Pozdrawiam serdecznie wszystkich odwiedzających stronę rodzinnej pamięci Narodowa.pl,
Dnia 1.11.2023 r., opracował Robert Kostecki
…
Źródło fotografii i część wstępu: Open Polski Internet, w tym rodzinny dworek w Zegrzynku na akwareli Marii Radzimińskiej-Kędzierskiej (zbiory MBP w Zduńskiej Woli) + więcej o życiu i twórczości Jerzego Szaniawskiego:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Szaniawski
—
Od strony Narodowa.pl – admin Tadeusz Wysocki
Refleksja: Rodzinny dom, nieważne czy chłopski, mieszczański, czy szlachecki – był ostoją najlepszych i najpiękniejszych wspomnień związanych z miejscem urodzenia, dzieciństwa, czy młodości, był miejscem, gdzie byli najbliżsi, gdzie była pamięć o przodkach, którzy z pokolenia na pokolenie przekazywali potomkom najlepsze wartości życia. Wiemy z genealogicznych badań, że wiele rodzin swoje rodzinne domy straciło, czasami ostały się tylko fotografie czy rodzinne pamiątki, ale czasem nic nie pozostało. Niech ten wpis pamięci na stronie Narodowa.pl będzie poświęcony również innym rodzinnym domom, które zmiótł z ziemi czas i wiatr okrutnej Historii, walczmy o zachowanie pamięci o nich.
